مقدمه
در برخی پروژههای گودبرداری، امکان استفاده از سیستم آنکراژ به دلیل محدودیت مالکیت، وجود ساختمان مجاور، تأسیسات مدفون، محدودیتهای حقوقی یا شرایط خاک وجود ندارد.
در چنین شرایطی، یکی از راهکارهای مهم، استفاده از سیستم مهاربندی داخلی گود (مهار متقابل) است؛ سیستمی که اعضای مهاربندی در داخل محدوده گود قرار میگیرند و نیروهای جانبی دیواره را به بخشهای دیگر سیستم منتقل میکنند.
سادهترین تصور از این سیستم، قرار دادن چند عضو فولادی بین دو دیواره است؛ اما این برداشت ناقص است.
عملکرد واقعی سیستم به موارد زیر وابسته است:
- دیواره
- کلاف بندی افقی (Waler)
- عضو فشاری (Strut)
- اتصالات
- تکیهگاه
- خاک
- سختی اعضا
- توالی حفاری
- نحوه فعالشدن مهاربندی
بنابراین:
مهاربندی داخلی، مجموعهای از اعضای فشاری نیست؛ یک سیستم انتقال نیرو و کنترل تغییرشکل است که در داخل گود شکل میگیرد.
فلسفه عملکرد سیستم
در یک سیستم مهار متقابل، مسیر اصلی نیرو معمولاً چنین است:
خاک ← دیواره / کلاف بندی افقی (Waler) ← عضو فشاری / (Strut) خرپا / (Truss) مهاربندی ← (Bracing) کلاف بندی افقی(Waler) ← پوشش یا دیواره نگهبان (Facing) یا دیواره مقابل ← خاک
بنابراین، مهاربندی داخلی زمانی عملکرد مطلوب خواهد داشت که این مسیر نیرو در تمام حلقههای خود قابل اتکا باشد.
اجزای اصلی
یک سیستم مهار متقابل میتواند شامل موارد زیر باشد:
- دیواره نگهبان
- کلاف بندی افقی (Waler)
- استرات (Strut)
- بادبند ضربدری (Cross Bracing)
- خرپا فلزی (Steel Truss)
- خرپای سه بعدی (3D Truss)
- مهاربند مایل (Raker)
- اتصالات (Connection)
- تکیهگاه / انتقال بار (Bearing / Support)
- سیستم انتقال بار به خاک
- اجزای موقت یا دائم مرتبط
همه این اجزا باید بهصورت یک سیستم واحد دیده شوند.
انواع مهار متقابل
بسته به هندسه و نیاز پروژه، میتوان از سیستمهای زیر استفاده کرد:
- سیستم استرات (Strut System)
اعضای فشاری مستقیم بین دیوارهها.
- کلاف بندی افقی + استرات (Waler + Strut)
سیستم جمعآوری نیرو در امتداد دیواره و انتقال آن به استرات (Strut).
- مهار بند ضربدری (Cross Bracing)
مهاربندی مورب برای ایجاد شبکه پایدارتر.
- خرپا فلزی (Steel Truss)
سیستم خرپایی برای انتقال نیرو در فواصل و هندسههای خاص.
- خرپا فضایی (3D Truss)
سیستم فضایی برای گودهای بزرگ یا هندسههای پیچیده.
- اعضای مایل (Raker)
اعضای مایل که نیرو را به تکیهگاه داخلی منتقل میکنند.
- مهار بندی طبقه ای (Multi-Level Bracing)
چند ردیف مهاربندی در ترازهای مختلف.
انتخاب میان آنها تابع مسئله پروژه است.
- عضو فشاری (Strut)
عضو فشاری (Strut) معمولاً عضو فشاری اصلی سیستم است.
بنابراین طراحی آن باید علاوه بر مقاومت فشاری، موارد زیر را نیز در نظر بگیرد:
- کمانش
- طول مؤثر
- سختی
- خروج از مرکزیت
- اتصال
- خمش ثانویه
- شرایط تکیهگاهی
این اصل بسیار مهم است:
در عضو فشاری (Strut)، مقاومت فشاری بهتنهایی معیار کافی نیست؛ پایداری عضو و سیستم باید همزمان بررسی شود.
کمانش عضو فشاری (Strut)
اعضای فشاری (Strut) بلند میتوانند نسبت به کمانش حساس باشند.
پارامترهای زیر بر ظرفیت کمانشی اثر میگذارند:
- طول آزاد
- شرایط اتصال
- سختی مقطع
- مهاربندی جانبی
- خروج از مرکزیت
- بار فشاری
در سیستمهای بزرگ، حتی تغییر کوچک در شرایط مهاربندی میتواند طول مؤثر را تغییر دهد.
کلاف بندی افقی (Waler)
کلاف بندی افقی (Waler) یکی از اجزای کلیدی سیستم است.
وظایف آن عبارتاند از:
- جمعآوری نیروی دیواره
- توزیع نیرو بین نقاط مهاربندی
- ایجاد مسیر انتقال نیرو
- کاهش تمرکز بار
اگر کلاف بندی افقی (Waler) بهدرستی طراحی نشود، ظرفیت عضو فشاری (Strut) الزاماً به عملکرد واقعی سیستم منجر نخواهد شد.
اتصال عضو فشاری (Strut) به کلاف بندی افقی (Waler)
اتصال باید برای نیروی واقعی سیستم طراحی شود.
موارد مهم عبارتاند از:
- انتقال نیروی فشاری
- سیستم انتقال باربر (Bearing)
- خمش موضعی
- جوش یا پیچ
- سختکنندهها
- خروج از مرکزیت
- امکان اجرای واقعی اتصال
اتصال نباید فقط در نقشه وجود داشته باشد؛ باید در شرایط کارگاهی قابل ساخت و کنترل باشد.
اتصال به دیواره
نیروی کلاف بندی افقی (Waler) باید بتواند به دیواره منتقل شود.
بنابراین موارد زیر باید کنترل شوند:
- توزیع نیرو
- سختی موضعی دیواره
- اتصال کلاف بندی افقی (Waler)
- تمرکز تنش
- تغییرشکل موضعی
در برخی پروژهها، مشکل اصلی نه عضو فشاری (Strut)، بلکه محل انتقال نیرو به دیواره است.
تکیهگاه
تمام نیروی مهاربندی در نهایت باید مسیر مناسبی برای بازگشت به خاک داشته باشد.
تکیهگاه باید از نظر موارد زیر بررسی شود:
- ظرفیت باربری
- لغزش
- دوران
- نشست
- ظرفیت خاک
- سختی
بنابراین:
یک عضو فشاری (Strut) قوی که روی تکیهگاه ضعیف قرار گرفته باشد، یک سیستم قوی ایجاد نمیکند.
هندسه سیستم
هندسه گود مستقیماً بر سیستم مهاربندی اثر میگذارد.
پارامترهای مهم عبارتاند از:
- طول گود
- عرض گود
- گوشهها
- تغییرات پلان
- اختلاف تراز
- بازشوها
- رمپ
- دسترسی ماشینآلات
سیستم دوبعدی در یک گود سهبعدی ممکن است رفتار متفاوتی داشته باشد.
رفتار سهبعدی
در گودهای بزرگ، گوشهها و اعضای متقاطع میتوانند موجب موارد زیر شوند:
- بازتوزیع نیرو
- افزایش سختی
- تغییر مسیر بار
- کاهش یا افزایش تغییرشکل
بنابراین استفاده از مدل دوبعدی باید با شناخت محدودیت آن انجام شود.
گوشههای گود
گوشهها معمولاً رفتار متفاوتی نسبت به بخش میانی دیوار دارند.
ممکن است موارد زیر رخ دهند:
- سختی بیشتری ایجاد شود
- مسیر انتقال نیرو تغییر کند
- نیروهای موضعی افزایش یابند
بنابراین جزئیات گوشهها باید بهصورت مستقل بررسی شوند.
گودهای عمیق
در گودهای عمیق، معمولاً یک ردیف مهاربندی کافی نیست.
ممکن است چند تراز مهاربندی به ترتیب زیر ایجاد شود:
Strut Level 1 → Strut Level 2 → Strut Level 3
در این حالت، هر مرحله حفاری باید با وضعیت مهاربندی هماهنگ باشد.
توالی اجرا
یکی از مهمترین عوامل عملکرد مهاربندی داخلی، ترتیب اجراست.
فرآیند مفهومی به ترتیب زیر است:
اجرای دیواره ← حفاری مرحلهای ← نصب کلاف بندی افقی (Waler) ← نصب عضو فشاری (Strut) ← اتصال و کنترل هندسی ← فعالسازی سیستم ← پایش ← حفاری مرحله بعد
ارتفاع آزاد حفاری
فاصلهای که بین دو مرحله حفاری بدون مهاربندی باقی میماند، یکی از پارامترهای مهم عملکرد است.
افزایش بیش از حد ارتفاع آزاد میتواند باعث موارد زیر شود:
- افزایش تغییرشکل
- افزایش فشار مؤثر بر دیواره
- نشست خاک
- افزایش ریسک
بنابراین:
ارتفاع آزاد حفاری یک پارامتر اجرایی ساده نیست؛ بخشی از طراحی سیستم است.
زمان نصب مهاربندی
حتی اگر عضو فشاری (Strut) از نظر ظرفیت مناسب باشد، نصب دیرهنگام آن میتواند عملکرد سیستم را تغییر دهد.
تأخیر در فعالسازی ممکن است باعث شود:
- دیواره قبل از مشارکت عضو فشاری (Strut) حرکت کند
- خاک نشست کند
- بارگذاری اولیه متفاوت از فرض طراحی شود
بنابراین زمان نصب باید در دستور کار اجرایی (Method Statement) و طراحی مرحلهای مشخص باشد.
پیشبارگذاری عضو فشاری (Strut)
در برخی پروژهها ممکن است پیشبارگذاری کنترلشده برای فعالسازی سیستم مورد استفاده قرار گیرد.
هدف میتواند شامل موارد زیر باشد:
- کاهش تغییرشکل اولیه
- حذف لقی
- ایجاد شرایط بارگذاری مشخص
- کنترل رفتار سیستم
اما پیشبارگذاری باید بر اساس طراحی و روش اجرایی کنترلشده انجام شود.
خطر پیشبارگذاری بیش از حد
پیشبارگذاری بیش از نیاز ممکن است:
- نیروی زیادی به دیواره وارد کند
- تغییرشکل موضعی ایجاد کند
- بار سیستم را تغییر دهد
- به اتصالات آسیب برساند
بنابراین:
هدف پیشبارگذاری، ایجاد نیروی بیشتر نیست؛ فعالسازی کنترلشده سیستم است.
اثر دما
در اعضای فولادی بلند، تغییرات دما میتواند موجب تغییر طول عضو شود.
این تغییر طول ممکن است به موارد زیر منجر شود:
- افزایش نیروی فشاری
- کاهش نیروی فشاری
- تغییر وضعیت اتصال
در پروژههای حساس، اثر دما باید متناسب با شرایط واقعی بررسی شود.
بارگذاری نامتقارن
ممکن است فشار دو طرف سیستم برابر نباشد.
دلایل این وضعیت میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- ساختمان مجاور
- سربار
- اختلاف تراز
- تغییر خاک
- آب
- هندسه نامتقارن
در این حالت، فرض بارگذاری متقارن میتواند رفتار واقعی را پنهان کند.
تغییر مسیر بار
در یک سیستم مهاربندی واقعی، بار الزاماً دقیقاً مطابق مدل ساده توزیع نمیشود.
با تغییر هر یک از موارد زیر، نیرو میتواند بازتوزیع شود:
- سختی
- اتصال
- مرحله اجرا
- تغییرمکان
بنابراین طراحی باید رفتار سیستم را در نظر بگیرد.
سختی سیستم
سختی مهاربندی به موارد زیر وابسته است:
- مقطع اعضا
- طول
- اتصالات
- کلاف بندی افقی (Waler)
- دیواره
- تکیهگاه
- شرایط تماس
سیستم بسیار انعطافپذیر ممکن است تغییرشکل زیادی ایجاد کند.
سیستم بسیار صلب نیز میتواند نیروهای بیشتری ایجاد کند.
هدف، تعادل میان ظرفیت، سختی، تغییرشکل و ریسک است.
فضای داخل گود
یکی از مهمترین معایب مهاربندی داخلی، اشغال فضای داخل گود است.
عضو فشاری (Strut) و خرپا (Truss) میتوانند موارد زیر را محدود کنند:
- مسیر ماشینآلات
- رمپ
- حمل مصالح
- اجرای فونداسیون
- عملیات سازهای
بنابراین:
قابلیت اجرا باید از ابتدا در انتخاب سیستم لحاظ شود، نه پس از طراحی.
تداخل با عملیات اجرایی
پیش از انتخاب مهاربندی باید موارد زیر مشخص شوند:
- ماشینآلات از کجا عبور میکنند؟
- مصالح چگونه وارد میشوند؟
- رمپ کجا قرار میگیرد؟
- جرثقیل کجا مستقر میشود؟
- بتنریزی چگونه انجام میشود؟
- چه زمانی باید مهاربندی حذف شود؟
اگر این مسائل حل نشده باشند، طراحی هنوز کامل نیست.
حذف یا انتقال عضو فشاری (Strut)
در پروژههای دائمی یا روش ساخت از بالا به پایین (Top-Down) ممکن است عضو فشاری (Strut) موقت بعداً حذف شود.
این کار نباید بهعنوان عملیات ساده برچیدن تلقی شود.
حذف عضو فشاری (Strut) یعنی:
تغییر مسیر انتقال نیرو
بنابراین باید از قبل مشخص شود:
- بار به کجا منتقل میشود؟
- سیستم جایگزین چیست؟
- چه زمانی حذف مجاز است؟
- چه میزان تغییرشکل قابل قبول است؟
انتقال به سیستم دائم
سیستم جایگزین میتواند شامل موارد زیر باشد:
- دال سازهای
- دیوار دائم
- فنداسیون
- سایر اجزای سازه
انتقال باید مرحلهای و مهندسیشده باشد.
سیستمهای خرپایی داخلی
در برخی گودها، بهجای عضو فشاری (Strut) مستقیم، از خرپا یا سیستم فضایی استفاده میشود.
مزیت بالقوه شامل موارد زیر است:
- ایجاد مسیر انتقال نیرو مناسب در هندسههای خاص
- افزایش سختی
- امکان پوشش دهانههای بزرگتر
- سازگاری با برخی محدودیتهای هندسی
اما این سیستم نیز با مشکلات زیر همراه است:
- وزن
- اتصالات
- فضای اشغالشده
- پیچیدگی اجرا
سیستم سهبعدی
در گودهای وسیع، خرپای سهبعدی (3D Truss) میتواند برای ایجاد مسیرهای فضایی انتقال نیرو استفاده شود.
در این حالت، موارد زیر باید همزمان بررسی شوند:
- اعضای محوری
- اتصالات
- هندسه سهبعدی
- تکیهگاهها
مهار بند مایل (Raker)
مهاربند مایل (Raker) میتواند برای انتقال نیرو از دیواره به تکیهگاه داخلی استفاده شود.
مسیر نیرو:
دیواره ← کلاف بندی افقی ← (Waler)مهاربند مایل ← (Raker) تکیهگاه پایه ← (Base Support) خاک (Ground)
در این سیستم موارد زیر باید کنترل شوند:
- لغزش تکیهگاه
- دوران
- ظرفیت باربری
- اتصال
اثر خاک بر سیستم
مهاربندی داخلی بدون دیواره و خاک معنا ندارد.
فشار خاک به موارد زیر وابسته است:
- حرکت دیواره
- سختی سیستم
- شرایط زهکشی
- سربار
- آب
- توالی حفاری
بنابراین فرض فشار ثابت و مستقل از تغییرشکل میتواند در برخی شرایط گمراهکننده باشد.
آب زیرزمینی
آب میتواند:
- فشار جانبی را افزایش دهد
- مقاومت مؤثر خاک را کاهش دهد
- پایداری کف را تغییر دهد
- تغییرشکل را افزایش دهد
مهاربندی داخلی جایگزین سیستم کنترل آب نیست.
کنترل کف گود
وجود عضو فشاری (Strut) به معنی حلشدن مسئله کف گود نیست.
موارد زیر باید بهصورت مستقل بررسی شوند:
- برامدگی کف گود (Basal Heave)
- فرسایش داخلی خاک بر اثر جریان آب (Piping)
- جوشش خاک (Boiling)
- پایداری کلی (Global Stability)
- سایر مکانیزمهای مرتبط
ساختمانهای مجاور
در پروژههای شهری، معیار عملکرد ممکن است محدودکردن موارد زیر باشد:
- حرکت جداره
- نشست خاک
- دوران ساختمان
- ترک
در این شرایط، افزایش ظرفیت عضو فشاری (Strut) بهتنهایی کافی نیست.
کنترل تغییرشکل
پایش میتواند شامل موارد زیر باشد:
- شیب سنج (Inclinometer)
- دوربین نقشهبرداری توتال استیشن (Total Station)
- نقطه پایش نشست (Settlement Point)
- ترک سنج (Crack Gauge)
- نیرو سنج (Load Cell)
- کرنش سنج (Strain Gauge)
- انحراف سنج (Tiltmeter)
در پروژههای حساس، نیرو در اعضای منتخب نیز میتواند پایش شود.
نیروهای عضو فشاری (Strut)
اندازهگیری نیروی عضو فشاری (Strut) میتواند اطلاعات مهمی درباره رفتار واقعی سیستم فراهم کند.
اما تفسیر نیرو باید همراه با موارد زیر انجام شود:
- تغییرمکان جداره
- مرحله حفاری
- دما
- شرایط بارگذاری
یک عدد نیرو بهتنهایی معنای مشخصی ندارد.
ارتباط نیرو و تغییرمکان
مثلاً:
افزایش نیروی عضو فشاری + (Strut) افزایش تغییرمکان جداره
میتواند نشاندهنده فعالشدن سیستم تحت بارگذاری بیشتر باشد.
اما:
کاهش نیرو + افزایش تغییرمکان
ممکن است نشانه کاهش مشارکت عضو یا تغییر مکانیزم باشد و نیازمند بررسی شود.
بنابراین دادهها باید بهصورت روندی تحلیل شوند.
برنامه واکنش بر اساس آستانههای هشدار (TARP)
برای پروژههای حساس، باید رابطه زیر تعریف شود:
شاخص (Indicator) ← آستانه (Threshold) ← اقدام (Action) ← فرد مسئول (Responsible Person)
برای مثال:
افزایش تغییرمکان جداره
هشدار (Alert) ← بررسی روند ← توقف حفاری بعدی ← ارزیابی مهندسی ← اصلاح توالی یا سیستم
این همان تبدیل داده به تصمیم است.
کنترل کیفیت اعضای فولادی
بسته به مشخصات پروژه باید موارد زیر کنترل شوند:
- نوع فولاد
- ابعاد مقطع
- ضخامت
- جوش
- پیچ
- سختکننده
- تابیدگی
- خوردگی
- گواهی مصالح
کنترل جوش
در اتصالات جوشی باید موارد زیر مشخص شوند:
- نوع اتصال
- روش جوشکاری
- صلاحیت جوشکار
- دستورالعمل جوشکاری/گزارش تایید صلاحیت روش جوشکاری (WPS/PQR) در صورت نیاز
- بازرسی
- آزمونهای لازم
جزئیات کنترل باید متناسب با حساسیت اتصال باشد.
کنترل پیچ و اتصال
در اتصالات پیچی موارد زیر باید بررسی شوند:
- نوع پیچ
- کلاس مقاومتی
- تعداد
- آرایش
- گشتاور یا روش کنترل موردنظر
- وضعیت نصب
کمانش موضعی و کلی
در اعضای فولادی باید علاوه بر ظرفیت مقطع، پدیدههای زیر بررسی شوند:
- کمانش موضعی (Local Buckling)
- کمانش خمشی (Flexural Buckling)
- در صورت نیاز سایر مودهای کمانش
اثر نقص هندسی (Imperfection)
اعضای واقعی کاملاً ایدهآل نیستند.
ممکن است دارای موارد زیر باشند:
- خمیدگی اولیه
- انحراف نصب
- لقی اتصال
- خروج از مرکزیت
این موارد میتوانند ظرفیت کمانشی واقعی را کاهش دهند.
تکیهگاههای داخلی
در سیستمهای مهاربند مایل (Raker) یا خرپا (Truss)، تکیهگاه داخلی ممکن است نیازمند موارد زیر باشد:
- بتن مگر
- فنداسیون موقت
- پایه فولادی (Steel Base)
- سیستم انتقال بار دیگر
ظرفیت این تکیهگاه باید بهصورت مستقل کنترل شود.
نشست تکیهگاه
نشست کوچک تکیهگاه میتواند باعث موارد زیر شود:
- تغییر هندسه
- کاهش عملکرد
- تغییر نیروها
- بازتوزیع بار
در سیستمهای حساس، نشست تکیهگاه باید در مدل رفتاری لحاظ شود.
تغییرات حین اجرا
موارد زیر نباید بدون بررسی مهندسی انجام شوند:
- تغییر محل عضو فشاری (Strut)
- حذف یک عضو
- تغییر مقطع
- تغییر تراز
- تغییر طول
- تغییر ترتیب اجرا
یک تغییر کوچک در سیستم مهاربندی میتواند مسیر نیرو را تغییر دهد.
شرایط اضطراری
سناریوهای مهم عبارتاند از:
- کمانش عضو فشاری (Strut)
- شکست اتصال
- تغییرمکان سریع دیواره
- نشست تکیهگاه
- افزایش ناگهانی نیرو
- شکست کلاف بندی افقی (Waler)
- ورود آب
- آسیب ساختمان مجاور
واکنش اولیه به ترتیب زیر است:
توقف عملیات مرتبط ← ایمنسازی ← پایش ← تشخیص مکانیزم ← اقدام اصلاحی ← تأیید ← ادامه کنترلشده
مهاربندی و روش پایش چشمی (Observational Method)
در پروژههایی که از روش مشاهدهای استفاده میشود، باید:
- رفتار مورد انتظار مشخص باشد
- محدوده قابل قبول تعریف شود
- ابزار پایش نصب شود
- آستانهها تعیین شوند
- اقدام اصلاحی از قبل تعریف شود
پایش بدون برنامه اقدام (Action Plan)، روش مشاهدهای (Observational Method) کامل نیست.
سیستم موقت و دائم
بیشتر سیستمهای مهاربندی داخلی نقش موقت دارند.
اما موقت بودن به معنی کماهمیت بودن نیست.
سیستم موقت باید متناسب با مدت و ریسک پروژه و با توجه به موارد زیر طراحی شود:
- مدت استفاده
- شرایط بارگذاری
- خوردگی
- آتش
- ضربه احتمالی
- شرایط محیطی
انتخاب مهاربندی داخلی
سیستم مهاربندی داخلی میتواند گزینه مناسبی باشد زمانی که:
- استفاده از آنکراژ (Anchor) ممکن نیست
- محدودیت مالکیت وجود دارد
- فضای داخل گود قابل مدیریت است
- دیواره توان انتقال نیرو دارد
- توالی اجرا امکان نصب سریع مهاربندی را فراهم میکند
محدودیتهای سیستم
مهمترین محدودیتها عبارتاند از:
- اشغال فضای گود
- تداخل با ماشینآلات
- محدودیت حمل مصالح
- دشواری اجرای فنداسیون
- افزایش پیچیدگی در گودهای نامنظم
- نیاز به هماهنگی دقیق بین مراحل
مقایسه با انکراژ
| معیار | مهاربندی داخلی | انکراژ |
|---|---|---|
| اشغال فضای گود | زیاد | کمتر |
| نیاز به خارج از ملک | معمولاً ندارد | ممکن است داشته باشد |
| محدودیت مالکیت | کمتر | زیاد |
| اجرای عضو | داخل گود | حفاری به سمت خاک مقاوم |
| پیشتنیدگی | امکانپذیر | رایجتر |
| تداخل با عملیات | بیشتر | کمتر |
| وابستگی به توده مقاوم خارج | ندارد | دارد |
| پیچیدگی هندسی | در گودهای بزرگ افزایش مییابد | تابع مسیر انکر |
مقایسه با سیستم خرپایی
سیستم خرپایی را میتوان یکی از خانوادههای مهاربندی داخلی دانست.
تفاوت اصلی در موارد زیر است:
- مسیر انتقال نیرو
- هندسه
- نحوه مهاربندی
- دهانه
- تعداد اعضا
خرپا زمانی مفید است که هندسه و نیاز به توزیع نیرو استفاده از یک سیستم چندعضوی را توجیه کند.
سیستمهای ترکیبی
مهاربندی داخلی میتواند با موارد زیر ترکیب شود:
- دیوار شمعی (Pile Wall)
- دیوار دیافراگمی (Diaphragm Wall)
- شمع سرباز (Soldier Pile)
- بهسازی خاک (Ground Improvement)
- زهکشی (Dewatering)
- روش ساخت از بالا به پایین (Top-Down)
مثلاً:
دیوار دیافراگمی + (Diaphragm Wall) مهار متقابل + (Internal Strut) کنترل آب زیرزمینی (Groundwater Control)
یک سیستم کاملتر از هر یک از این اجزا بهتنهایی است.
اصل نقش مشخص
در سیستم ترکیبی باید نقش هر جزء مشخص باشد:
- دیواره ← نگهداری خاک
- کلاف بندی افقی ← (Waler) کلاف بندی افقی
- عضو فشاری ← (Strut) انتقال نیروی فشاری
- زهکشی ← (Drainage) کنترل آب
- پایش ← (Monitoring) پایش
هیچ جزء نباید بدون نقش مهندسی مشخص وارد سیستم شود.
خطاهای رایج
خطای اول
»عضو فشاری (Strut) قویتر = سیستم ایمنتر«
لزومی ندارد.
خطای دوم
نادیده گرفتن کمانش
یکی از مهمترین خطاها در اعضای فشاری.
خطای سوم
طراحی اتصال پس از طراحی عضو
اتصال بخشی از مسیر نیروست.
خطای چهارم
نادیده گرفتن دما
در اعضای فولادی بلند میتواند مهم باشد.
خطای پنجم
نادیده گرفتن نشست تکیهگاه
میتواند مسیر نیرو را تغییر دهد.
خطای ششم
طراحی بدون توجه به ماشینآلات
سیستم باید قابل اجرا باشد.
خطای هفتم
حفاری بیش از ارتفاع مجاز قبل از نصب عضو فشاری (Strut)
میتواند تغییرشکل ایجاد کند.
خطای هشتم
حذف عضو بدون بازتحلیل
حذف یک عضو یعنی تغییر مسیر نیرو.
چارچوب انتخاب در ژیارکو
فرآیند:
شناخت شرایط موجود ← تشخیص مکانیزم ← معیار عملکرد ← بررسی دیواره ← بررسی امکان انکراژ ← بررسی فضای داخلی گود ← تعیین هندسه و مسیر بار ← مقایسه عضو فشاری / (Strut) خرپا / (Truss) مهاربند مایل / (Raker) سیستمهای ترکیبی ← طراحی اعضا و اتصالات ← طراحی توالی اجرا ← برنامه تضمین کیفیت و کنترل کیفیت ← (QA/QC) پایش نیرو و تغییرمکان ← برنامه واکنش بر اساس آستانههای هشدار (TARP) ← ارزیابی عملکرد
حداقل مدارک مهندسی
بسته به پیچیدگی پروژه، مدارک مهندسی میتواند شامل موارد زیر باشد:
- مبانی طراحی (Design Basis)
- مدل خاک
- تحلیل پایداری
- تحلیل دیواره
- طراحی کلاف بندی افقی (Waler)
- طراحی عضو فشاری / خرپا (Strut/Truss)
- طراحی اتصالات
- طراحی تکیهگاه
- تحلیل کمانش
- طراحی مرحلهای
- نقشه کارگاهی (Shop Drawing)
- دستور کار اجرایی (Method Statement)
- برنامه بازرسی و آزمون (ITP)
- برنامه پیشبارگذاری
- برنامه پایش
- برنامه واکنش بر اساس آستانههای هشدار (TARP)
- گزارشهای اجرا
- گزارش عدم انطباق (NCR)
- سوابق تغییرات (Change Log)
- نقشه چونساخت (As-Built)
نقشه چونساخت (As-Built)
پرونده نهایی باید شامل موارد زیر باشد:
- محل اعضا
- مقاطع واقعی
- طول واقعی
- تراز
- اتصالات
- جوش و پیچ
- تکیهگاهها
- پیشبارگذاری
- تغییرات
- نتایج پایش
- زمان حذف اعضا
جایگاه مهاربندی داخلی در فلسفه ژیارکو
مهاربندی داخلی بهخوبی نشان میدهد که:
سازه نگهبان فقط مجموعهای از اعضای مقاوم نیست؛ یک مسیر انتقال نیرو است.
یک عضو فشاری (Strut) با ظرفیت بالا، اگر شرایط زیر وجود داشته باشد، نمیتواند عملکرد مورد انتظار را تأمین کند:
- اتصال مناسب نداشته باشد
- کلاف بندی افقی (Waler) ضعیف باشد
- تکیهگاه نشست کند
- زمان نصب آن نامناسب باشد
جمعبندی فصل
سیستم مهاربندی داخلی راهکاری است که با انتقال نیرو از یک سمت گود به سمت دیگر یا به تکیهگاههای داخلی، امکان کنترل دیواره و خاک را فراهم میکند.
عملکرد آن بهصورت همزمان به موارد زیر وابسته است:
- دیواره
- کلاف بندی افقی (Waler)
- عضو فشاری (Strut)
- اتصالات
- تکیهگاه
- خاک
- آب
- سختی
- توالی اجرا
- پایش
بنابراین:
مهاربندی داخلی زمانی یک سیستم مهندسی قابل اتکا است که مسیر انتقال نیرو از خاک تا تکیهگاه و بازگشت آن به سیستم خاک، در تمام مراحل ساخت قابل کنترل باشد.
اصل نهایی فصل
- عضو فشاری (Strut) یا خرپا (Truss) بهتنهایی سیستم پایدارسازی نیست؛ تنها یک جزء از مسیر انتقال نیرو است. عملکرد واقعی از تعامل دیواره، کلاف بندی افقی (Waler)، مهاربندی، اتصال، تکیهگاه، خاک و توالی اجرا شکل میگیرد.
- در سیستم مهاربندی داخلی، ظرفیت فشاری عضو تنها یکی از معیارهای طراحی است؛ کمانش، سختی، اتصال، تکیهگاه، تغییرشکل و زمان فعالشدن سیستم به همان اندازه تعیینکنندهاند.
- مهاربندی داخلی زمانی مناسب است که محدودیتهای فضایی، اجرایی و عملکردی پروژه اجازه دهد؛ بنابراین انتخاب آن باید از مسئله و معیار عملکرد آغاز شود، نه از سهولت ساخت یک عضو فولادی.
رفرنسهای مقاله
CIRIA. Guidance on Embedded Retaining Wall Design (C760). https://www.ciria.org/ItemDetail?Category=BOOK&WebsiteKey=3f18c87a-d62b-4eca-8ef4-9b09309c1c91&iProductCode=C760
Federal Highway Administration (FHWA). Geotechnical Engineering Circular No. 2: Earth Retaining Systems. FHWA-SA-96-038. https://www.fhwa.dot.gov/engineering/geotech/library_sub.cfm?keyword=020
European Commission, Joint Research Centre (JRC). Eurocode 7: Geotechnical Design. https://eurocodes.jrc.ec.europa.eu/EN-Eurocodes/eurocode-7-geotechnical-design?page=2
یادداشت انتشار: متن مقاله از فصل مرجع کتاب پایدارسازی استخراج و برای انتشار وب قالببندی شده است. انطباق نسخه استانداردها و ضوابط با پروژه باید در زمان طراحی کنترل شود.